Астрономияның қарқынды дамуы үлкен көлемдегі мәліметтерді бір ортаға біріктіруді және жылдам мәліметтермен алмасуды қамтамасыз етуді талап етеді. Цифрлық революция, шолу, аса үлкен ғарыштық телескоптардың, CCD-матрицалар, компьютерленген сақтау және өңдеу жүйелерінің пайда болуы мәліметтердің петабайтқа, тіпті эксабайтқа дейін ұлғаюына әкелді. Үлкен ақпаратты қалай тиімді игеруге болады-қазіргі астрономияның өзекті мәселелерінің бірі. Оған жауап виртуалды обсерватория (ВО) болып табылады, ол мәліметтер мен қызметтердің үлкен көлемінде үздіксіз қозғалу үшін құралдар мен технологиялар кешенін ұсынады, оларды жариялау және оларға қол жеткізу үшін стандартталған хаттамаларды ұсынады, астрономиялық ресурстар мен әлемдік қызметтерді оңай табуға және қол жетімді етеді. ВО-ның жүйе құраушы тораптары оның ұлттық бөлімшелері болып табылады, олар өздерінің мәліметтері мен қызметтерін ВО желісіне жариялайды, бұл оларды халықаралық астрономиялық зерттеулерге қатысудың түбегейлі жаңа деңгейіне аударады, олардың мәліметтерін пайдалану тиімділігін арттырады, сондай-ақ басқа обсерваториялардың мәліметтерімен байытады. В.Г. Фесенков атындағы Астрофизикалық институт (ФАФИ) виртуалды обсерваториялардың халықаралық альянсына (IVOA) кіретін қазақстандық ұлттық виртуалды обсерваторияны (KazVO) құру бағдарламасын іске асырды. ФАФИ ВО-ның негізгі технологияларын сәтті енгізді және ВО желісінде өзінің астронегативтері мен астропластиналарының шыны кітапханасын қолжетімді етті. ВО-ның белсенді дамуы, жаңа идеялардың, бастамалар мен стандарттардың пайда болуы KazVO жұмысты жалғастыруды талап етеді.
Бағдарламаның мақсаты:
Алыс және жақын ғарыш объектілерін зерттеуге мәліметтерді талдау үшін құралдарды ұсыну және астрономиялық зерттеулерге цифрлық ортаны дамыту.
Бағдарламаның міндеттері:
1. Қазақстанның виртуалды обсерваториясынан және жердегі астрономиялық кешендерден мәліметтерді жинауға,өңдеуге және талдауға арналған бағдарламалық өнімді бірыңғай цифрлық экожүйеге біріктіру;
Осы міндет шеңберінде қолда бар KazVO интернет порталын анағұрлым дәрежеде жетілдіру, атап айтқанда оны VO-стандарттарға сәйкестендіру, DaCHS-сервисін KazVO web-портал интерфейсіне неғұрлым терең енгізуді қамтамасыз ету, VO мәліметтерін сақтау жүйесі мен әдістерін жақсарту, VO-желісінің тіркелу мен мәліметтері бойынша іздеу үшін іздеу сервисін қосу көзделеді. Сондай-ақ IVOA хаттамалары бойынша ұсынылатын астрономиялық мәліметтердің спектрін, атап айтқанда ФАФИ телескоптарынан келіп түсетін қазіргі заманғы фотометрлік және спектрлік мәліметтердің спектрін анағұрлым дәрежеде кеңейту болжанып отыр, сондай-ақ бірқатар жобалардың өз каталогтары мен симуляциялық мәліметтерін жариялау болжанады. Сонымен қатар, маңызды жаңалық VOEvents хаттамасы бойынша ФАФИ қызметтері жасаған оқиғаларды жариялау, сондай-ақ VO қызметтері сияқты бақылау және есептеу уақытына тапсырыс беру қызметтерін жариялау болады.
2. Жердегі және ғарыштағы обсерваториялардың мәліметтер базасынан және каталогтарды кеңейтілген талдау жүргізуге, зерттелетін объектінің параметрлерін анықтайтын, іздейтін, салыстармалы-теңдестіру кіретін Data Mining алгоритмдерін қолдану арқылы бағдарламалық өнімді дайындау;
VO желісінде қол жетімді мәліметтердің үлкен массивтері оларды іздеу және талдау үшін тиісті құралдарды қажет етеді. Осы міндет аясында FAI қажеттіліктеріне баса назар аудара отырып, осындай бірнеше құралдарды жасау ұсынылады. Атап айтқанда, машиналық оқыту және жасанды интеллект технологияларын пайдалана отырып, спектрлік мәліметтерді өңдеуге арналған сервисті, VO-желіден мәліметтерді көп параметрлі біріктіруге арналған құралдарды, сондай-ақ FITs-файлдармен жұмыс істеудің жергілікті процесін біріздендіруге арналған құралдарды әзірлеу көзделеді. VO хаттамалары бойынша мәліметтерді жариялауды автоматтандыру.
3. Тұтынушының фронтендімен (интерфейс өнімі) өзара байланысуға арналған Халықаралық виртуалды обсерваториялар альянсының (IVOA) қажетті стандарттарын енгізу. Осы міндет шеңберінде мәліметтерді сақтаудың барынша сенімділігін қамтамасыз етуге VOSpace бақылау мәліметтерін таратылған сақтау хаттамасын енгізу көзделеді. Сонымен қатар, VOEvent хаттамасын енгізу көзделіп отыр, ол target-of-opportunity класындағы оқиғаларды әртүрлі көздерден әмбебап түрде тыңдауға, сондай-ақ VO-желіге осындай оқиғаларды жіберуге мүмкіндік береді. Симуляциялық мәліметтерге бірыңғай қол жеткізуді қамтамасыз ету және алуға SIMDAL хаттамасын енгізу жеке міндет болып табылады.
