Заманауи астрофизиканың дамуына соңғы 30 жыл ішінде ғарыштық телескоптар / обсерваториялар үлкен ықпал етті. Қойылған ғылыми міндеттерге байланысты көлемі, массасы және мақсаты бойынша ерекшеленетін ғарыштық телескоптар жасалады: үлкен және көп міндеттерден бастап, әр түрлі толқын ұзындығындағы алыс ғарышты бақылауға, арнайы мамандандырылған бағытқа, экзопланеталарды іздеуге және күндегі жарқылды бақылауға бағытталған. Алыс және жақын ғарышты зерттеу үшін жер үсті обсерваторияларын пайдаланатын Қазақстан Республикасындағы Астрофизика ғылымы үшін ғарыш ғылымы мен жоғары технологиялық аспап жасауды дамытуға жаңа мүмкіндіктер ашатын алғашқы қазақстандық ғарыштық телескопты құру жөніндегі жобаны әзірлеу уақтылы болып табылады. “В. Г. Фесенков атындағы Астрофизикалық институттың” ғалымдары соңғы бес жылда көлемді-фазалық торлы автоматтандырылған кең бұрышты оптикалық жүйелер мен спектрлік аспапты жобалау, дайындау және пайдалану құзыретіне ие болды. Бұдан басқа, Қазақстанның ғарыш аппараттарын жобалауда, енгізуде, құрастыруда және сынауда табысты тәжірибелері бар. Мысалы – “Ghalam” ЖШС SSTL (Surrey Satellite Technology Ltd., UK) компаниясының шетелдік серіктесімен бірлесіп құрған KazSTSat аппараты. ФАФИ мен Ghalam әлеуетін біріктіру ғарыштық жүйенің тұжырымдамасы мен архитектурасы бойынша ғарыштық телескопты дамытудың бірінші кезеңін жүзеге асыруға бірегей мүмкіндік береді. Орбита түрін таңдаудағы негізгі идея LEO-дан GEO-ға дейінгі жер орбиталарының шамадан тыс жүктелуінен туындайды және Айға ұшырулардың көбеюі әлеуетті зымыран тасығышты таңдауды анықтауға көмектеседі.
Бағдарлама мақсаты:
Жасанды және табиғи пайда болған объектілерді (Resident Space Objects) ай орбитасынан зерттеуге ғарыштық жүйенің архитектурасын әзірлеу. Бағдарлама шеңберінде ең жоғары басымдылық ғылыми мақсаттар мен міндеттерін, ғарыш аппаратын жобалау технологиясын тұжырымдамалаудан және оның жеке сегменттерін прототиптеуден тұратын I кезең орындалады
Бағдарламаның міндеттері:
Ғарыштық айға жақын телескоптың жалпы тұжырымдамасын әзірлеу ғылыми міндеттерді анықтауды, техникалық шешімдерді әзірлеуді және ғылыми зерттеулердің тиімділігі мен сәтті орындалуын қамтамасыз етуге оңтайлы орбиталарды таңдау кешенді тәсілді қажет етеді. Ғылыми бағдарлама телескоп орындайтын негізгі міндеттер мен зерттеулерді анықтайды. Телескоптың параметрлері ананың диаметрі, фокустық қашықтықтың ұзындығы, спектрлік бақылау диапазоны және басқа да техникалық сипаттамалар ғылыми бағдарлама мен жоба тұжырымдамасының талаптары негізінде анықталады. Бұл кезеңде ғылыми бағдарламаны оңтайландыруға мүмкіндік беретін платформа мен телескоп бойынша бірқатар ғылыми міндеттер мен техникалық шешімдер қаралатын болады. Ғылыми бағдарламаның орындалуы және тұжырымдаманы әзірлеуде басты рөлді ай жанындағы орбиталар жиынының оңтайлысын таңдау. Тұжырымдама мен ғылыми бағдарлама, телескоп параметрлері және технологиялық шешімдер арасындағы байланыс осы аспектілердің барлығы бір-біріне сәйкес келуі керек. Параметрлер мен технологиялар бойынша әрбір шешім ғылыми бағдарламаның негізгі мақсаттары мен міндеттеріне және айға жақын орбитада телескоп құрудың жалпы тұжырымдамасына сәйкес келуі керек.
1 Тапсырма. Жерге жақын және айға жақын кеңістіктегі объектілерді спектрлік және / немесе фотометрлік бақылау саласындағы есептерді тұжырымдау және оларды талдаудың әдістері жасалды;
2 Тапсырма. Үш ғарыштық дененің (Күн, Ай, Жер) әсер ету жағдайында тиімді баллистикалық және орбиталық параметрлер бойынша шешімнің нұсқаларын ұсыну;
3 Тапсырма. Қызметтік платформаның ішкі жүйелеріне жоғарғы деңгейдегі талаптар айқындалған, ғарыш жүйесіне, пайдалы жүктемеге және ғарыш аппаратының қызметтік платформасының ішкі жүйелеріне (соның ішінде телеметрия) техникалық талаптарын және сипаттамаларын әзірлеу;
4 Тапсырма. Радиациялық жағдайды және төтенше температуралық жағдайларды ескере отырып, ай миссиясындағы ғарыштық орта факторларына талдау жүргізу, миссияның қауіпсіздігі мен ақауларға төзімділігін арттыру бойынша технологиялар әзірленді;
5 Тапсырма. Ғарыштық телескоп жобасының эскизін әзірлеу және қызметтік платформаның жекелеген ішкі жүйелерінің (құраушыларының) инженерлік үлгілері жасалды;
6 Тапсырма. Ғарыш жүйесінің алдын ала архитектурасын әзірлеу, ғарыш және жер сегменттеріне қойылатын талаптарды әзірлеу, сондай-ақ зымыран тасығышқа қойылатын талаптарды әзірлеу;
7 Тапсырма. Ғарыш аппаратының эскиздік 3D үлгісін әзірлеу, қызметтік платформаның ішкі жүйелерінің жоғарғы деңгейінің бюджеттерін (ресурстарын) анықтау;
8 Тапсырма. Салмақсыздандыру жүйесінің көмегімен сынақтар жүргізу арқылы, көп модульді күн батареяларын ашу механизмінің прототипін әзірлеу;
9 Тапсырма. Діріл сынақтарын жүргізу және оған әсер ететін жүктемелерді корреляциялау үшін оптикалық пайдалы жүктеменің жаппай макетімен біріктірілген орбиталық телескоп платформасының қаттылық жақтауының прототипін әзірлеу.




